Hoe zorg je voor jezelf als je dat nooit leerde?

Hoe zorg je voor jezelf als je dat nooit leerde?

Een gesloten basisschool in Drenthe. Alle klaslokalen zijn verhuurd als woning. En in het lokaal waar vroeger de kleuters zaten, verschijnen elke woensdag zo’n 20 ouderen. Voor filterkoffie met gebak, goede gesprekken en dorpsroddels, en een potje Rummicub. Een initiatief van twee inwoners van een dorp dat altijd verzorgd werd.

Gestart uit frustratie
‘Bij de Buren’ is een laagdrempelige dagvoorziening voor ouderen in Veenhuizen. ‘Gestart uit frustratie,’ merkt Saskia op. Zij is samen met Grietje een van de initiatefneemsters. ‘Er verdwijnen in Veenhuizen steeds meer voorzieningen. De supermarkt, een van de basisscholen (die 'met de bijbel'), de bakker. Ze zijn bijna allemaal dichtgegaan,’ Er zijn steeds minder ‘dagelijkse loopjes’ door het dorp, geen logische ontmoetingsplekken.  Inwoners van Veenhuizen zijn aangewezen op voorzieningen in omliggende dorpen. Een van de vaste bezoekers benadrukt hoe lastig de verenigingen het hebben. 'Ze hebben weinig leden en worden dikwijls getrokken door slechts enkele ouderen, vaak nog ziek ook.' ‘Wat kun je van hen verwachten?’ vraagt Grietje zich hardop af. ‘Activiteiten die ze nog wel organiseren, trekken steeds minder bezoekers. Maar de groeiende groep oudere inwoners heeft wél behoefte aan ontmoetingsplekken en activiteiten. ‘Bij de Buren’ voorziet precies dáárin..

Een ‘verwend’ dorp
Veenhuizen. Een dorp als geen andere. Historisch gevormd door de nabijgelegen gevangenis die als grote werkgever mensen van verre aantrok. Maar waar je alleen mocht wonen als je voor justitie werkte. Waar vrouwen het dorp moesten verlaten als hun echtgenoot overleed. Justitie bood huisvesting naar gevangenisrang. Een dorp dat ‘verwend’ werd door gevangenen die de openbare ruimte onderhielden, schoon water brachten en het vieze afvoerden. En tegen geringe betaling wat extra klussen in huis deden. ‘Gewoon wat geld klaarleggen, dan begrepen ze het wel,’ herinnert een van de bezoekers zich. De hiërarchie in de gevangenis werd in het dorp gereproduceerd. Maakte je promotie als cipier dan kon je in het dorp een groter huis bewonen.

Eigen kracht
Maar tijden zijn veranderd. Justitie bood steeds minder werk en trok zich stap voor stap terug uit het dagelijks leven in het dorp. Het dorp is sinds 1981 toegankelijk voor mensen die niet voor justitie werken. Om die reden keren voormalige inwoners weer terug naar Veenhuizen. De binding is sterk. De structurerende kracht van de hiërarchie verminderde. En de gemeente -die toch al op afstand stond door de sterke bemoeienis van Justitie- sprak steeds vaker over de ‘eigen kracht’ van inwoners. Maar wat kun je op dat punt verwachten van de ‘koloniekakkers’ (zoals inwoners van Veenhuizen ook wel worden genoemd in de omliggende dorpen) als je eigenlijk nooit gewend bent dat te doen?

Ambtelijke verwarring
‘In onze gesprekken met de gemeente over ons plan, ontdekten we dat ze eigenlijk geen specifiek ouderenbeleid had. Dat vonden we best verrassend. Want de demografisch ontwikkelingen zijn toch meer dan duidelijk?’ Saskia merkt op dat de contacten met de gemeente over hun plan voor de ouderenvoorziening op sommige momenten verwarrend waren. 'We kregen tegenstrijdige signalen. “Houd het klein en noem het dagbesteding,” hoorden we een keer. Een andere keer  tipten ze: “Maak het groter en multifunctioneel.” We stuitten op een ambtelijke muur.’

Verbindende bestuurders
De contacten met bestuurders waren anders. Bijvoorbeeld met Jetta Klijnsma, de huidige Commissaris van de Koning van de provincie Drenthe. Tijdens een bijeenkomst op het provinciehuis sprak Saskia haar aan en vertelde over het initiatief. ‘Jetta toonde veel interesse. Toen ze later haar toespraak deed, vroeg ze aandacht voor ons initiatief. Ze zei: “Kun je even gaan staan, Saskia? Mensen, dit is Saskia van Bij de Buren in Veenhuizen. Een prachtig initiatief. Ik stel voor dat iedereen straks even haar kaartje vraagt.” Dat was prachtig. Het heeft ons veel aandacht en netwerk opgeleverd waar ons initiatief echt sterker van is geworden.’

Het was de burgemeester die het initiatief een grote stap vooruit hielp. Saskia herinnert het zich nog helder. 'We hadden destijds wel een plan maar nog geen gebouw. Toen de burgemeester een keer in het dorp was, trokken we hem aan z’n mouw. Via hem kwamen we in contact met een medewerker van een ontwikkelingsbureau die ons tipte dat het schoolgebouw als anti-kraak beschikbaar zou komen. En dat we de volgende dag moesten bellen met Ad Hoc die het pand in beheer had. Dat deden we. En ineens hadden we een pand. Dat was wel gek hoor.’

Geduldig actief op pad
Aanvankelijk was er geen animo voor ons plan. Het had wel tijd nodig. 'Mensen kijken hier de kat uit de boom. Je moet geduldig zijn en actief op pad gaan. En we missen de mannen. Het lukt ons nog niet om ze te verleiden te komen.' stelt Grietje. Met trot wordt opgemerkt dat er wel één wat jongere man uit Syrië elke week klusjes komt doen en met de dames koffie drinkt. Het biedt hem de mogelijkheid om beter Nederlands te leren spreken. Zijn betrokkenheid wordt zeer gewaardeerd.

Nieuwe ambities
'Bij de Buren' is een 100% inwonersinitiatief. De ouderenvoorziening heeft nog geen juridische status. De vrijwilligers betalen alles uit eigen zak. De hele inboedel is bij elkaar verzameld door inwoners van het dorp. 'Aan bijna alle spullen zit een persoonlijke herinnering. En velen zaten vroeger ook op deze school, dat maakt deze plek ook zo bijzonder,' vindt Saskia. Het gebied rondom de school prikkelt beide initiatiefnemers. Ze overwegen een moestuin te beginnen en zoeken daarvoor samenwerking met sociale werkvoorziening. En er zijn ideeën om in het leegstaande kerkgebouw om de hoek een hospice te ontwikkelen.

Minder zorgkosten?
'Bij de Buren' zorgt voor een groeiende groep ouderen een aangename doorbreking van de week. Een plek om elkaar te ontmoeten en spreken. Bezoekers zijn tevreden. Dat is een belangrijk resultaat. Maar er is meer, want er zijn ook signalen dat het leidt tot minder zorgkosten. ‘Laatst hoorden we van iemand die nog niet naar een professionele zorginstelling wilde, juist vanwege ons initiatief hier. Dat is toch prachtig? En dan ben ik wel benieuwd hoe dat uitpakt als we al onze andere ambities lokaal en met elkaar kunnen organiseren.’

U bent hier

Thema experts

Arnout Ponsioen

Partner ANNE

Stad en Land

Nederland is ruimte. Co-creatie van beleidsmaker, bestuurder, markt en inwoners. Samen bepalen we hoe Nederland eruitziet. Dutch design. Flux. Meer dan ooit op een kruispunt: hoe blijft ons land leefbaar?

Zorg en samenleven

Het aanbod van de zorg in de regio Noordoost kent een aantal uitdagingen. In een complex samenspel van specialisten, verzekeraars en steeds assertievere patiënten, zien we langzaamaan verschillen ontstaan tussen