Waar niet lang geleden vooral werd gedroomd van de mogelijkheden van digitale overheidsinformatie, zien we de laatste jaren meer aandacht voor de zorgen over onjuist en ongewenst gebruik, over de manier om het binnen overheidsorganisaties georganiseerd te krijgen, alsook over de beschikbaarheid van voldoende ambtenaren met de juiste vaardigheden. Welke stappen moeten overheden de komende jaren zetten?

Overheden beschikken over veel openbare informatie. Steeds meer daarvan onsluiten ze online voor hergebruik door derden. Maar ook intern benutten steeds meer overheden deze data voor beleidsontwikkeling. Overheden digitaliseren en werken steeds vaker data-gedreven. Dit stelt nieuwe vragen aan de organisatie en haar medewerkers.

Voor het Expertisepunt Open Overheid onderzochten we de why, how en what ten aanzien van transparantie en openbaarheid, op basis van literatuurstudie en interviews. De resultaten zijn verwoord in het essay 'De droom, het land en het tekort'. Op basis van literatuur, een tiental diepte-interviews en een ‘practitioners atelier’ zetten ze uiteen welke dilemma’s er spelen, maar ook welke vruchten er al te plukken zijn.

Van 'betere' overheid naar economische meerwaarde
In De droom, het land en het tekort beschrijven dat het vertoog aan het begin van dit decennium vooral gericht was op de bijdrage van transparantie en openheid ten behoeve van verantwoording en het verworden tot een 'betere' overheid (efficiënter, effectiever). En hoe de focus in dat vertoog vervolgens verschoof naar open data en open overheid vanuit een principiële overtuiging (bijna een identiteitskwestie) in combinatie met een sterke focus op de praktische realisatie van economische meerwaarde.

Makkelijke werk is gedaan...
We zien dat vooral meters gemaakt lijken zijn rond ‘het makkelijke werk’: quick wins, zoals het actief openbaarmaken van alle declaraties van ministers en kabinet. Op het gebied van open data zijn er flinke stappen gezet en ook rond een aantal wicked problems als de energietransitie of de toekomst van ons onderwijs zijn transparante maatschappelijke dialogen georganiseerd.  

 
... maar het moeilijke werk komt nog
We constateren óók dat er tegelijkertijd zicht komt op andere vaak veel moeilijker vragen en dilemma’s. Voorbij dat 'makkelijke' werk ontstaat een veel fundamenteler vraagstuk hoe data-gedreven open aanpakken te realiseren. Het operationaliseren daarvan vraagt ten minste aandacht voor in-/exclusie in coproductieve en steeds minder lineaire beleidsprocessen, voor de noodzaak van nieuwe vormen van vertrouwen (in data, in analyses, in mensen) alsook voor de daarvoor vereiste nieuwe vaardigheden. In de volgende hoofdstukken werken we deze constateringen verder uit en doen ten slotte een voorstel voor het zetten van praktische vervolgstappen.

Datagedreven werken, ook in Randland?
Hoewel gebaseerd op lessen bij ministeries, speelt dit vraagstuk -uigteraard- ook in Noordoost Nederland. De gegevenshuishouding van de vele overheidsorganisaties is gefragmenteerd. Verzameld in verschillende formaten, vaak alleen beschikbaar voor de organisaties die ze verzamelden, lang niet altijd meerjarigen, noch op laag geografisch niveau. Niet voor niets hebben de provincies Groningen en Drenthe ervoor gekozen om de gegevens meer te bundelen via nieuwe planbureaus. De komende jaren zal het belang van goed ontsloten en herbruikbare gegevens groeien. Hoe beter de kwantiteit en kwaliteit van informatie, hoe beter bruikbaar voor betere beleidsanalyses.

Bron foto: Pxhere.com

Geschreven door

Arnout Ponsioen

partner ANNE - antropoloog en nieuwe media - stad & land - onderwijs & ontwikkelen

Abonneer je vandaag nog op onze nieuwsbrief